Danica Jovanović – zaboravljena rodoljubiva slikarka

Danica je još u ranom detinjstvu pokazivala interesovanje i talenat ka slikanju. Iako je poticala iz patrijahalne sredine, zahvaljujući velikoj želji i upornosti uspela je da se posveti slikarstvu. Svoje prvo priznanje dobila je kada su je slikari Dušan i Stevan Aleksić 1899. godine odlučili da obnove živopis u beščanskoj crkvi i pozvali upravo Danicu da im se pridruži u radu. Nakon toga, odlučila je da se u potpunosti posveti slikarstvu i školovanju, kako bi svoj talenat i veštine razvijala sa najistaknutijim umetnicima tog vremena. Danica je počela u svojoj osamnaestoj godini da se školuje najpre u Višoj sprskoj devojačkoj u periodu od 1903. do 1907. godine.

Tokom svog školovanja Danica je dobila veliku podršku od Anđelije Sandić, mlade i ambiciozne nastavnice crtanja, kao i od upravnika Arkadija Varađanina. Upravo u tom trenutku, 1907. godine, Danica se upisala na Umetničko-zanatsku školu u Beogradu i upravo tada je njeno umetničko školovanje doživelo potpuni procvat. Shodno tome, mnogo je napredovala na celodnevnim predavanjima kod slikarke Bete Vukanović. Na njenim časovima učila je crtanje po “pregledalicama”, gipsanim i živim modelima, a imala je i predavanja o geometriji, anatomiji, istoriji i teoriji umetnosti. Danica je tokom školovanja u umetničkoj školi, vrlo često slikala na prostranoj terasi školske zgrade. Tokom boravka u Beogradu, upoznala se i sprijateljila sa Milicom Jakovljević Mir-Jam, pijanistinjom Jelicom Lomić Tadić koja je Urošu Prediću pozirala za sliku “Devojka na studencu”. Pored njih upoznala je i slikara Kostu Josipovića, Živorada Nastasijevića, Ernestine Volf i Anu Marinković. Iz perioda u provedenog u Beogradu, sačuvan je jedan  Daničin rad – mrtva priroda. Ovaj rad slikan je gvašem, a bio je izložen 1909. godine na školskoj izložbi. U oktobru iste godine, Danica se po preporuci prijatelja, upisala na Žensku slikarku akademiju u Minhenu. Nekoliko godina kasnije, odnosno 4. marta 1914. godine, stekla je zvanje akademske slikarke i samim tim dobila mogućnost da se zaposli kao nastavnica “crtanja i malanja”. U tom periodu poznati su njeni pejzaži “Vezirov most”, kao i most kod kule na Belom Drimu (“Motiv iz Srbije”), južno od Prizrena. Veoma često je prelazila reku Savu s ciljem da u zapadnoj Srbiji naslika dvadesetak slika seljaka i seljanki, momaka i devojaka u narodnim nošnjama. Ti Daničini radovi su se posebno istakli zbog njihove izrazite ekspresivnosti u potezu i koloritu, a upavo to je bila specifična karakteristika kruga beogradskih slikarki okupljenih oko Bete Vukanović i tadašnjeg slikarstva u Minhenu.  Danica se pridružila „Ženskom umetničkom udruženju“ i učestvovala je u njihovim zvaničnim izložbama, kao i radu slikarskih kolonija u Dahauu, Brandenburgu i drugim gradovima. Uskoro nakon toga, izbio je Prvi svetski rat, a Danica se vratila u rodnu Bešku, da bi zatim otišla u Beograd. Među kolegama je bila poznata po snažnom rodoljublju, shodno tome mnogima je bilo poznato da se tokom studija u Minhenu uključila u rad srpskog patriotskog udruženja „Srbadija“. Usled angažmana u Beogradu na početku Velikog rata, kao i izražene nacionalne svesti, slikarka je brzo privukla pažnju policije i vojnih vlasti u Petrovaradinu. Odmazda je usledila posle Cerske bitke, gde je hrabra srpska vojska ostvarila prvu savezničku pobedu protiv austrougarskih trupa. Viđeniji žitelji sela u Sremu koji se se izuetno radovali dolasku Srbijanaca, hapšeni su i osuđivani zbog veleizdaje i streljani naočigled prisutnih meštana. Na taj način kažnjavale su se izdajice cara astrougarske monahrhije. Nažalost, među njima je bila i Danica Jovanović koja je uhapšena 10. septembra u Beški dok se glavnom ulicom šetala sa svojim prijateljima. Nakon dva dana, streljana je sa još petoro sugrađana na Petrovaradinskoj tvrđavi. U trenutku smrti, ostalo je kod kuće nedovršeno platno “Otmica Leukipovih kćeri”. Danica je bila među prvim umetnicima-žrtvama Prvog svetskog rata.

Sačuvana je 61 slika Danice Jovanović i nalaze se u: Spomen zbirci Pavla Beljanskog i Galerije Matice srpske u Novom Sadu, Memorijalnoj sobi u Beški, Narodnom muzeju u Beogradu. U rodnoj Beški od 1995. godine postoji likovna kolonija koja nosi ime ove rodoljubive slikarke. Tokom 2016. godine je otvorena Memorijalna soba u Domu kulture “Branko Radičević” u njenom rodnom mestu, u znak sećanja na prerano ugašen život mlade slikarke.

Izvori:

https://www.kcns.org.rs/agora/danica-jovanovic-slikarka-i-tragicarka/

http://srbinovski-art.com/autor.php?id=176

https://putemniti.com/2023/05/23/danica-jovanovic-ostvarila-zelju-da-postane-umetnica/